Click for the next page!

A' tarraing air agus a' cur an seilbh
Coimhearsnachd Dhlùth-dhàimheil

'S e seo an treas Cùis Sgrùdaidh a-mach à ceithir ann an seisean 2003-04. 'S e sgoil ùr 5-14 a chaidh a dhealbhachadh agus a thogail le Comhairle nan Eilean Siar a th' ann an Sgoil nan Loch. Tha an sgoil air cuspairean a thaghadh a tha a' sealltainn mar a tha an sgoil gach cuid air cur an seilbh, agus air tarraing air a' bheartas shaidhbhreach ann am beatha dhlùth nan coimhearsnachdan ann an Eileanan Alba. Dh'fhoghlam iad, le bhith a' tighinn gu chèile nan aonan bho cheithir sgoiltean a chaidh a dhùnadh, ma bhathas a' dol a ghleidheadh spiorad agus caractar nan sgoiltean sin, gu feumadh a h-uile atharrachadh a bhith air a làimhseachadh air dhòigh 's gum biodh: leantanas acasan a chaidh a ghluasad; fàilte ro dhaoine ùra; agus beannachd mhath a bhith air a leigeil leothasan a bhiodh a' fàgail - le dànadas a bhiodh air àrach leis an sgoil. Dh'fhoghlam an sgoil cuideachd, gun robh faireachdainn-math na coimhearsnachd, spiorad na sgoile agus an togalach math ùr (faic Dealbh A), a' toirt dhaibh a' chothruim a dhol air adhart gu dàna le bhith a' meudachadh cuairteachadh gach neach. Tha an sgoil cuideachd air nas motha de chom-pairt a ghabhail ann an cùisean àrainneachd agus ann an dualchas agus ann am beatha na coimhearsnachd ann an sgìre nan Loch, air dhòigh 's gu bheil an sgoil dha-rìribh na buaidh agus na saidhbhreas air leth math.

This Case Study was published by the Scottish Schools Ethos Network.

Luchd-fiosrachaidh:
Sgoil nan Loch
Stiùiriche:
Anndra Reeves
Barraid Chamshroin
Liùrbost
Eilean Leòdhais
HS2 9PE
Fòn: 01851 705187
Facs: 01851 701103
Post-dealian: sgoilnanloch@eileanansiar.biblio.net


Ro-ràdh

Chaidh Sgoil nan Loch fhosgladh san Lùnastal 2001. Tha an sgoil ann an Eilean Leòdhais, a tha nas fhaide a-muigh na an t-Eilean Sgitheanach, air taobh siar Alba. Tha an sgoil airson muinntir nan Loch. Chaidh trì bun-sgoiltean agus aon sgoil 5-14 a dhùnadh, agus bha iad sin gu lèir air a bhith suidhichte sna coimhearsnachdan beaga aca fhèin. Bha pian agus spàirn an lùib a bhith a' gluasad, eadhon ged a bhathas a' dol a-steach do sgoil talc ùr. Tha an togalach sgoile ùr a' togail air eachdraidh agus air neart a bha sna sgoiltean a dhùin, seach gur ann astasan a thàinig mòran dhe na sgoilearan agus an luchd-teagaisg. Gu eachdraidheil, 's e coimhearsnachd dhlùth-dhàimheil a th' air a bhith ann an Leòdhas, agus tha aithne no eòlas air choreigin aig a' chuid mhòr dhen t-sluagh air a chèile. Tha eòlas fìor mhath aig a' chuid mhòr dhen chloinn air a chèile. Tha a' chuid mhòr dhe na teaghlaichean an dàrna cuid faisg no fad' às an càirdeas dha chèile, agus tha am beatha air a bhith fillte ri chèile agus air beantainn ri chèile am broinn nan càirdeasan sin thar nan ginealaichean. Tha seo ga dhèanamh gu math nas fhurasta a bhith a' togail coimhearsnachd thaiceil san sgoil, ach a dh'aindeoin sin tha obair na lùib.

Tha 94 sgoilearan againn bho P1 gu S2. Tha àireamh an luchd-teagaisg mar a leanas: Stiùiriche Sgoile, Iar-Stiùiriche Sgoile, 3 luchd-teagaisg Bun-sgoile làn-thìde agus 1 neach-teagaisg Àrd-sgoile làn-thìde, 14 luchd-teagaisg pàirt-ùine agus siùbhlach, 1 neach-cuideachaidh clasrum agus 5 luchd-taice làn-thìde, agus 3 dhen àireamh sin ag obair còmhla ri na sgoilearan aig a bheil duilgheadasan ionnsachaidh doirbh agus iom fhillte. Tha luchd-obrach taice againn, a tha èiseil airson maith nan uile, agus 's iadsan rùnaire, dorsair, 3 luchd-obrach san ionad-bidhe agus 4 luchd-glanaidh. A bharrachd air sin, tha 3 luchd-obrach agus 21 a bharrachd chloinne ann an 'leudachadh' sa choimhearsnachd sgoile againn agus thèid an ainmeachadh-san nas fhaide air adhart.

A' socrachadh atharraichidhean agus a' meudachadh toirt a-steach

Tha e follaiseach gu bheil mòran neart ann an coimhearsnachd bheag dhlùth-dhàimheil, ach an dèidh sin tha atharrachadh fhathast a' toirt an fhois na lùib. 'S e pàirt èiseil dhe bhith a' cruthachadh gnè mhath gun toir e comas dhan a h-uile neach buaidh a thoirt air atharraichidhean agus dùbhlain. Tha sinne air feuchainn ris an seo a dhèanamh ann an iomadh dòigh, 's chan ann air a' char as lugha le bhith a' dèanamh atharraichidhean nas fhurasta an giùlan agus a bhith a' meudachadh toirt a-steach.

Ag ullachadh, a' gluasad, a' com-pàirteachadh …
San teirm mu dheireadh de sheisean sgoile 2000-2001 b' fheudar dhuinn grunnan cho-dhùnaidhean a dhèanamh airson gum biodh eileamaidean nan àite airson toiseach an t-seisein ùir san togalach ùr againn. Bha co dheasbadan a' gabhail àite air a' fòn 's aig coinneamhan aig àm na sgoile agus às dèidh na sgoile. Thug Bòrd na Sgoile eadar-àmail, a chaidh a chur air chois airson sùil a chumail air na h-atharraichidhean an co-bhonn ris an luchd-obrach, ionnsaigh air ainm ùr a lorg dhan sgoil ùir. Thàinig iad cuideachd gu co-dhùnadh air dathan sgoile, suaicheantas a dhealbh, agus am biodh no nach biodh an sgoil a' cur air adhart gum bu chòir làn-èideadh sgoile bhith aca. Chaidh sgrùdadh a dhèanamh am measg nam pàrant air a' phuing dheireannaich seo. Bha iad cha mhòr uile dhen làn-bheachd gum bu chòir do làn-èideadh sgoile bhith ann. Chaidh iarraidh air na sgoilearan a dhol a-steach airson nam farpaisean a bh' ann a dh'aon ghnothaich airson dathan, ainm sgoile agus suaicheantas fhaighinn, agus thabhaich fear-gnìomhachais sa choimhearsnachd duaisean a thoirt. Mun àm seo bha sinn a' faireachdainn gun robh a h-uile neach a bha a' dol a ghluasad dhan sgoil ùir gu h-èasgaidh an lùib a bhith a' seatadh an-àirde agus a' sireadh comhairle air na bha ri dhèanamh.

B' e a' chiad dùbhlan a bhith a' gluasad bho na sgoiltean a chaidh a dhùnadh gu sgoil ùir le cho beag ùpraid 's a ghabhadh. Bha aig an luchd-teagaisg ri clasruman ùra agus gnàth-chùrsaichean ùra a stèidheachadh le cho beag 's a ghabhadh de bhristeadh air foghlam na cloinne. Chuir iad seachad mòran uairean a thìde de shaor-làithean an t samhraidh aig an sgoil ùir, ag obrachadh a-mach ciamar a thigeadh rudan gu chèile.

Dh'aithnich sinn mar bu mhotha bha sinn a' dol air adhart gur e fìor thogail-inntinn a bha san togalach fhèin - a' dèanamh ar n-obair na b' fhasa (faic Dealbh B). Mar a b' fhaisge bha an teirm ùr a' tighinn, b' ann bu mhotha a bha ar cinn nam breislich eadar boil agus feagal. Thàinig a' mhòr-chuid dhen luchd-obrach bho na sgoiltean a dhùin, ach bha luchd obrach ùr-nodha a' dol a thighinn cuideachd agus dh'fheumaist fàilte a chur orrasan. 'S math a b' fhiach an samhradh sin seach gun robh an luchd-obrach ag obair còmhladh le aon amas. Seach gun robh sinn gu lèir a' gabhail pàirt san aon dùbhlan thog sin 'ceangal' eatarainn, chan ann a-mhàin aig an àm èiseil sin ach na b' fhaide air adhart cuideachd.

A' socrachadh atharraichidhean nan sgoilearan
Tha an sgoil suidhichte air an rathad mhòr eadar Na Hearadh agus Steòrnabhagh. Air sgàth sin, tha sgoilearan à sgoiltean eile air roghnachadh a thighinn do Sgoil nan Loch tro iarrtasan àite, agus tha iad air saidhbhreas a thoirt do gach ìre dhen sgoil againn. Tha sgoilearan às na bun-sgoiltean ceangail air am fiathachadh dhan sgoil againn gus am faigh iad blasad dhen Àrd-sgoil nuair a tha iad air P7. Bidh iadsan, agus clann nas òige san sgoil aca cuideachd, a' tighinn gu Sgoil nan Loch ma bhios sinn a' cur air adhart bùthan-obrach air dràma no ceòl le ionadan bho muigh.

Tha e air leth cudromach gum bi neach-teagaisg air a chur air leth airson cùram a shealltainn, agus fiosrachadh a thoirt, do sgoilearan ùra S1 agus S2. Airson seo a dhèanamh tha sinn air seiseanan-oideachaidh a stèidheachadh do sgoilearan san àrd-sgoil. Tha an rèiteachadh seo a' toirt cothrom do sgoilearan fa-leth bruidhinn ri oide mu an adhartas, agus mu rud sam bith eile a tha cudromach dhaibh. Le bhith dèanamh seo, thug e oirnn a bhith a' faicinn gun robh feum aig sgoilearan a tha a' tighinn às ùr dhan sgoil fhad 's a tha iad fhathast sa bhun-sgoil, air coinneachadh ro-làimh ri ar luchd-teagaisg bun-sgoile. Bha e furasta smaoineachadh gun gabhadh seo àite co-dhiù, ach gu dearbh cha b' ann mar sin a bha - bha e a' cur feum air oidhirpean com-pàirteachais gach neach.

Bidh ar clasaichean bun-sgoile a' gabhail pàirt ann an 'Ùine Cearcaill' agus tha luchd-obrach na sgoile air seo fhaighinn prìseil. Bidh ar sgoilearan àrd-sgoile a' gabhail pàirt ann an seiseanan 'co-aghaidh' a tha, mar Ùine Cearcaill, a' toirt cothrom dhaibh bruidhinn air càil sam bith a tha cudromach dhaibh. Bidh an sgoil againn a' cleachdadh postairean nan Riaghailtean Òir agus a' misneachadh chloinne gu bhith a' beachdachadh air na tagraidhean a th' annta. Tha na postairean an-àirde timcheall na sgoile mar chuimhneachain air mar a lùigeadh sinn sgoilearan a bhith gan giùlan fhèin agus a bhith a' dèiligeadh ri càch a chèile, 's a' gabhail a-steach nan sgoilearan sin a tha ùr dhan choimhearsnachd. Thathas a' cur a h-uile sgoilear ann an 'taigh' nuair a thig iad dhan sgoil airson gun cuidich sin iad gus eòlas fhaighinn air buidhnean nas lugha de sgoilearan agus gum bi e nas fhasa dhaibh pàirt a ghabhail.

'S e ainmean bheanntan sa choimhearsnachd a thagh na sgoilearan fhèin airson ainmean thaighean - Mòbhal, Scalabhal, agus Beinn Mhòr. Tha e mar dhleastanas air caipteanan-taighe agus iar-chaipteanan taighe còmhla ri buill dhen Chomhairle Sgoile, a bhith ag obrachadh còmhladh airson math na coimhearsnachd 's na sgoile.

Nuair a tha sgoilearan S2 an ìmpis ar fàgail airson gluasad gu S3 ann an Steòrnabhagh tha luchd-obrach na sgoile air fasan a thòiseachadh a bhith a' fiathachadh na h-òigridh gu dìnneir airson gun tèid an ceum tha iad a' gabhail bho Sgoil nan Loch (faic Dealbh C) a chomharrachadh. Bidh an luchd-teagaisg a' riaghladh biadh trì-chùrsaichean dhan chloinn le uidheam airgid agus às dèidh teatha/cofaidh bidh cèilidh againn. 'S e feasgar fìor mhath a th' ann agus tha iadsan a tha a' toirt ceum gach bliadhna a' feitheamh ris le dùrachd.

Ged a tha na h-atharraichidhean mòra agus beaga am broinn na sgoile cudromach, feumaidh ar sgoilearan cuideachd a bhith ullaichte airson atharraichidhean nas motha nas fhaide air adhart nam beatha, mar a bhith a' fàgail na dachaigh, agus do chuid, a bhith fàgail Leòdhais. Fhad 's a tha iad ann an Sgoil nan Loch bidh sinne aig dà àm a' toirt blasad do na sgoilearan air cò ris a tha e coltach a bhith a' fuireach air falbh bhon taigh.

Bidh ar bun-chlas as sine a' dol air seachdain a dh'Ionad Scaladail sna Hearadh, far am faod iad coiseachd, sreap, aibseileadh, agus currachan a chleachdadh, am measg rudan eile. Bidh sinn a' toirt na feadhainn as sine san Àrd-sgoil a Dhùn Èideann fad seachdain far am faod iad mòran a dhèanamh, m.e., tadhal air Stadium Rugbaidh Mhurrayfield, Caisteal Dhùn Èideann (faic Dealbh D), taighean-tasgaidh eadar-dhealaichte, agus an taigh-dhealbh, a dhol a bhobhladh no am bus no an trèana a ghabhal a Ghlaschu. Tha sinn a' faireachdainn gu bheil a bhith air falbh mar sin a toirt cothrom dhar sgoilearan agus dhar luchd-teagaisg eòlas fhaighinn air a chèile aig ìre nas doimhne.

A' meudachadh com-pàirteachadh ann an coimhearsnachd na sgoile
Rè na bliadhna mus do ghluais sinn gu Sgoil nan Loch bha a' choimhearsanchd a' seatadh an-àirde cròileagan san ionad coimhearsnachd aca fhèin. Ach, bha àite a dh'aon ghnothaich san togalach againne bho thoiseach, nam b' e 's gum biodh cròileagan ann. Nuair a dh'fhosgail an sgoil bha sinn toilichte fàilte a chur air a' chròileagan 'Lochies Bheaga' san robh 15 pàiste agus 2 neach-obrach. Tha a' bhuidheann seo an-diugh na pàirt coileanta dhen sgoil againn agus tha co-obrachadh eadar ceannardan a' chròileagain agus neach teagaisg nan ìrean tràtha air fàs gu daingeann gu buannachd nan uile.

Bha dà àite eile san sgoil againn fhathast gun an roinn agus gun a bhith air an leasachadh airson adhbharan sònraichte. Cha robh sinn fosgailte ach beagan mhìosan nuair a dh'iarr an t-seirbheis fo-sgoil ann an roinn an fhoghlaim oirnn àite a thoirt do bhuidheann beag a bha ag obair le sianar chloinne air an robh èisean mothachaidh. Dh'aontaich sinn uile gum biodh seo na bhuannachd dhan chloinn sa bhuidhinn agus do chloinn na sgoile cuideachd. Dà bhliadhna air adhart tha iad nam pàirt cudromach agus air leth sònraichte dhen sgoil againn, agus cuid dhen chloinn sin a' fuireach san sgoil againn nuair a ruigeas iad aois sgoile, agus cuid eile a' falbh dhan sgoil sa choimhearsnachd aca fhèin. Am bliadhna tha cothrom air a bhith againn clas a thòiseachadh sa bheil triùir chloinne aig aois sgoile aig a bheil feumalachdan-ionnsachaidh a tha toinnte agus doirbh. Seach gu bheil na buidhnean sin ann, tha iad air leudachadh a thoirt air coimhearsnachd na sgoile againn, agus air an cothrom a thoirt dhan luchd-teagaisg agus dha sgoilearan gu lèir a bhith a' coimhead an t-saoghail ann an dòigh nas fharsainge, agus a bhith ag aithneachadh gu bheil luach ann an coimhearsnachd ioma-dhathach. Tha com-pàirteachadh air a' thighinn air adhart gu cinnteach, le tuigse ga thoirt do gach sgoilear.

Na dìochuimhnichibh an luchd-teagaisg!
Tha broinn gach stafrum na thoradh orrasan a bhios ga chleachdadh agus 's e stafrum toilichte a th' againne. Bidh sinn a' feuchainn ri chumail sgiobalta agus saor o obair-pàipeir! (Nam biodh a h-uile inbheach aig a bheil pàirt air choreigin ann a bhith a' toirt taic dhar sgoilearan an seo aig an aon àm bhiodh 54 againn ann).

"Cala sìtheil ach daonnan togail-inntinn, àite airson fois agus gàire."
(Neach-teagaisg)

Tha saorsainn aig luchd-teagaisg a bhith bruidhinn air cuspairean, a bhith a' toirt am beachd seachad, a bhith ag aontachadh agus gun a bhith ag aontachadh gu proifeiseanta; tha seo gu lèir gu buannachd ar sgoilearan. Mar na sgoilearan, tha eòlas math aig an luchd-teagaisg air a chèile, bidh iad a' bruidhinn ri chèile mu leanabain, mu dheugairean, mu chàirdean aosta … agus tha dragh mòr orra mu chèile agus airson na coimhearsnachd sa bheil iad a' còmhnaidh agus ag obair. Tha a h uile neach-obrach, ge b' e dè an seòrsa obrach a th' aca, a' cur ann an dòigh eadar-dhealaichte ri obair fharsaing na sgoile. Tha ar n-obair le pàrantan stèidhichte air tuigse mhothachail mun phàirt a th' aig gach buidheann ann a bhith a' toirt an cuid chloinne air adhart.

 

Click to visit!

 

 

Dealbh A: Ar togalach àlainn sgoile agus far a bheil e suidhichte.

 

 

 

 

 

 

 

Dealbh B: 'S deagh thoigh leinn uile an sgoil againn.
(Deilbhte le sgoilear Ìrean Tràtha).

 

 

 

 

 

 

Dealbh C: Dìnnear ceumnachaidh S2 na bliadhna 'n-uiridh a' cleachdadh uidheam-airgid 's air a riaghladh le luchd obrach na sgoile.

 

 

 

 

 

Dealbh D:
Tha S2 a' tadhal air baile Dhùn Èideann.

 

 

 

Don't forget to turn the page for more of this Case Study.
Use the forward arrow to the top right of this page!